THÁCH THỨC SAU CÙNG CỦA PHIÊN DỊCH VIÊN : SỰ HÀI HƯỚC TRONG HỘI NGHỊ

Ngày đăng 04.01.2019

Tính trừu tượng.

Diễn giải tính hài hước trong các hội nghị luôn là một nhiệm vụ khó khăn đối với các thông dịch viên. Phần lớn bị mất đi trong quá trình các diễn giả truyền tải chính xác thông điệp, đặc biệt là những lời chú thích hài hước.

Bài viết đưa ra phân tích về một số dạng hài hước thường được sử dụng nhất và tại sao người nói nhấn mạnh việc nên vận dụng tính hài hước trong cuộc nói chuyện của họ. Một vài ví dụ được đưa ra để xác thực những thách thức đối với người phiên dịch, cả dịch liên tiếp và đặc biệt là dịch đồng thời.

Giới thiệu

Trong những thập kỷ gần đây, sự bùng nổ tăng trưởng của toàn cầu hóa và hội nhập khu vực đã cho thấy sự phát triển mạnh mẽ song song trong các cuộc hội nghị

đa ngôn  ngữ.  Mặc dù phiên dịch tại các hội nghị đã đạt tới trình độ của một chuyên gia, các chương trình đào tạo phiên dịch viên đã gặt hái nhiều thành công nhưng vẫn phải chỉ ra sự cần thiết của sách hướng dẫn để khái quát chủ đề một cách toàn diện (Nolan, 2005).

Phiên dịch có thể được xác định như là việc truyền đạt sự hiểu biết giữa hai nền văn hóa. Sự hữu dụng của nó xuất phát từ thực tế là ý nghĩa của người nói sẽ được thể hiện rõ nhất bằng chính ngôn ngữ mẹ đẻ của họ nhưng được hiểu rõ nhất bằng ngôn ngữ của người nghe (Nolan,2005). Việc phiên dịch xảy ra trong thực tế. Nó truyền tải mọi yếu tố ngữ nghĩa, mọi ý định và mọi xúc cảm mà người nói ngôn ngữ nguồn đang hướng tới người nghe ngôn ngữ đích. Do đó, phiên dịch viên phải hiểu rõ những gì truyền đạt và có thể truyền tải những diễn đạt bằng lời nói một cách rõ ràng và chính xác. Khả năng ghi nhớ tốt và kỹ năng nghiên cứu cũng rất quan trọng. Phiên dịch viên phải để tâm đến việc quen với các nền văn hóa, phong tục và các thiết lập chính trị quốc tế khách nhau.

Tuy nhiên, cũng thật sự khó nếu như một phiên dịch viên phải có khả năng chuyển một câu phức tạp sang một ngôn ngữ khác mà vẫn giữ được tính hài hước. Trong những trường hợp đó thì điều này khá hữu ích nhưng cũng có thể bỏ qua việc diễn giải chính xác các trò đùa, trò đùa đơn thuần chỉ là bước để mở đầu. Nhiều diễn giả sử dụng khiếu hài hước để cứu nguy cho một buổi tranh luận tẻ nhạt, hoặc phá vỡ cục diện của một bài phát biểu đang lâm vào tình trạng bế tắc. Những người khác sẽ đem sự hài hước để bắt đầu bài phát biểu chỉ để được thông minh hoặc đơn giản để thiết lập mối quan hệ với khán giả. Phần còn lại sử dụng câu chuyện cười để truyền tải điểm trọng yếu của bài phát biểu. Trong trường hợp đó thì thông điệp quan trọng hơn sự hài hước và đó là phần nội dung của thông điệp mà phiên dịch viên nên cố gắng diễn giải.

Phiên dịch viên là nhân tố quan trọng tại các hội nghị. Nó làm cho việc trao đổi mục đích giữa những người tham gia một cách dễ dàng hơn,tương tự như vậy, nó giúp người nghe nhận thức được những gì họ đang nói.

Những cản trở trong việc diễn giải sự hài hước.

Trong số các phiên dịch viên hội nghị, thực hành thông thường là việc có tài liệu cơ bản từ người tổ chức hội thảo trước cuộc họp và nghiên cứu các tài liệu để có sự hiểu biết cơ bản về chủ đề và từ vựng chuyên ngành. Một biên dịch hoặc phiên dịch viên làm việc thường xuyên với một tổ chức hoặc khách hàng cụ thể sẽ sớm trở nên quen thuộc với chủ đề và thuật ngữ đó.

Bằng cách nối các khoảng cách ngôn ngữ, phiên dịch viên giúp người thuyết trình thực hiện nghĩa vụ của mình để làm họ hiểu rõ và giúp người nghe thỏa mãn nhu cầu của họ để họ hiểu những gì đang được nói.

Nhiều thách thức được đặt ra cho các phiên dịch viên hội nghị, như tốc độ của người nói, chủ đề được diễn giải trong hội trường và mọi khán giả. Một phiên dịch viên liên tục lắng nghe người nói, ghi chú và sau đó tái tạo lại bài nói sang ngôn ngữ đích. Tùy thuộc vào độ dài của bài phát biểu thì điều này có thể được thực hiện tòan bộ cùng lúc hoặc một số phân đoạn. Phiên liên tiếp chủ yếu dựa vào bộ nhớ, nhưng kỹ năng ghi chú tốt cũng là một nhân tố hỗ trợ đắc lực. Anh ấy có ít thời gian để suy nghĩ về những ý tưởng nhằm điều chỉnh thông điệp.

Ngược lại, phiên dịch viên không có thời gian để tổ chức lại các thông điệp thì vẫn phải tiếp tục dịch.  Với sự đào tạo thích hợp về cả thể xác và tinh thần thì người đó sẽ thành công trong mặt trận giao tiếp trong chốc lát. Không có sự hỗ trợ về mặt ghi nhớ, không diễn tập về mặt tinh thần và hạn chế ghi chú.

Tuy nhiên, điều đó có thể được khắc phục sự trang nghiêm. Bí quyết nằm ẩn mật và rất khó dự đoán khi nào nó sẽ đến; những câu chuyện cười bất ngờ. Chúng sẽ đến vào thời điểm cao trào nhất, ở giữa lúc cuộc họp nhàm chán nhất hay bất cứ lúc nào.

Người phiên dịch phải chú ý đến các mục đích của sự hài hước, nó thích hợp để được giữ lại bất cứ lúc nào vì nó được coi như là một phần của thông điệp. Trong những tình huống như vậy thì sự hài hước không phải là sự ngẫu nhiên của người nói và phiên dịch viên người không có tính hài hước thì sẽ thất bại trong việc thực hiện mục đích này.

Tất cả sự hài hước về cơ bản là một hoạt động giao tiếp. Ở mức độ hài hước cơ bản nhất nó cũng là một thông điệp có ý hoặc không có ý định được diễn giả như một điều buồn cười. Tính hài hước đóng vai trò quan trọng trong việc xác định chúng ta là ai và chúng ta nghĩ về bản  thân như thế nào và sau cùng là chúng ta tương tác với người khác như thế nào. Cảm giác hài hước là một phần thiết yếu của con người và xã hội trong suốt thời đại( Chapman và Foot,1976). Hài hước không có ranh giới và nó có trong mọi bối cảnh xã hội. Không còn nghi ngờ gì, hài hước và cười là những yếu tố thiết yếu của con người. (Lyunch, 2002).

Đây là một lĩnh vực có nhiều vấn đề vì nó liên kết chặt chẽ với nền văn hóa rất riêng biệt của một xã hội (Bravo Gozalo, 2002). Người phiên dịch phải có kiến thức song ngữ cũng như văn hóa (Castro Roig, 2002). Do đó, các tài liệu văn hóa,chơi chữ và các thiết bị mang tính hài hước phải được chuyển giao đến bài dịch của phiên dịch viên để khán giả yêu thích những gì đang được nói tới. Để cảm nhận sự hài hước trong công việc và giúp cho việc tìm tòi các kỹ năng nói đùa và khiếu hài hước khác nhau và cố gắng giải thích các câu chuyện cười và chơi chữ. Nguồn được đề xuất là tuyển tập truyện cười của Isaac Asimov, phân tích và phân

loại các loại truyện cười theo lại (Isaac Asimov, Kho bạc hài hước, Công ty Houghton Mifflin, Boston 1971). Isaac Asimov 1971 quan sát trong tuyển tâp trò đùa của mình rằng tất cả các hình thức hài hước đều phụ thuộc vào hiệu ứng tạo nên chúng , trên một sự bất thường hoặc vô lý. Thực tế là sự hài hước phụ thuộc vào sự vô lý làm cho sự hài hước trở nên khó khăn hay dễ hiểu hơn? Sự vô lý có giống nhau trong mọi ngôn ngữ không?

Kể từ khi khả năng nói đùa có thể cải thiện cùng với việc thực hành, một phiên dịch viên nên trau dồi loại nghệ thuật này để cải thiện cơ hội của mình để có thể diễn giải sự hài hước (Nolan, 2005). Các khái niệm chính là các giả thuyết về phạm vi của Vermeer (1996) và sự trung hòa của Venuti( 1995), là những sự phát triển theo khuôn mẫu như bản dịch miễn phí của Hatim và Mason (1996), bản dịch thiết thực của Nord (1991), bản dịch giao tiếp của Newark (1988), sự chấp nhận của Toury(1980) và sự tương đương chức năng của Nida (1964). Tất cả chúng ta đều kêu gọi sự diễn giải linh động hơn về mặt thông điệp từ văn bản nguồn sang ngôn ngữ đích vì hầu hết các yếu tố được xử lý trong phần trước không tồn tại trong ngôn ngữ thứ hai. Nói cách khác, hầu như đôi khi không thể diễn giải trò đùa, ít nhất thì phiên dịch viên nên yêu cầu khán giả họ hiểu theo nghĩa đen là trò cười, vì tất cả những người còn lại đã làm điều đó. Trong trường hợp này, như một kế sách cuối cùng, người phiên dịch phải lược bỏ ý nghĩa để củng cố sự kết nối giữa khán giả và người nói cùng với việc là hỗ trợ cho người phiên dịch.