NHỮNG THỬ THÁCH MÀ CÁC DỊCH GIẢ PHẢI ĐỐI MẶT KHI LÀM VIỆC

Ngày đăng 04.01.2019

Trở thành một một dịch giả không chỉ đơn thuần là thành thạo hai thứ tiếng, mà còn là có khả năng phiên dịch và ghi chép lại một thông điệp một cách phù hợp, dựa vào mục đích và đôi tượng thính giả chính, thì việc dịch không chỉ áp dụng khía cạnh ngôn ngữ mà còn là khía cạnh xã hội và văn hóa. Để hoàn thành công việc dịch thật đúng đắng và chính xác, có những kỹ năng vô cùng đặc biệt cần cho việc vượt qua rào cản ngôn ngữ. Thật vậy, làm việc như một dịch giả chuyên nghiệp trong nền công nghiệp dịch hề đơn giản giống như những gì mọi người nói. Hãy  cùng điểm quan những thử thách mổi ngày mà những dịch giả và những nhà ngôn ngữ phải đối mặt

Những khó khăn về cấu trúc ngôn ngữ

Có hơn 7000 ngôn ngữ đang tồn tại trên thế giới, đó là chưa tính các tiếng địa phương được sử dụng trong những ngôn ngữ này. Mỗi ngôn ngữ ngày đều độc nhất, có lịch sử, nguồn gốc và cấu trúc riêng. Vì vậy, mỗi ngôn ngữ đều có một sự đa dạng và phức tạp riêng như là những biệt ngữ riêng, thành ngữ, từ ghép, từ đồng âm nhưng khác nghĩa với một ngôn ngữ khác, cho đến những từ ngữ tượng thanh; tất cảm chúng tạo nên sự trù phú và đa dạng của ngôn ngữ, nhưng đồng thời chúng cũng tạo nên những rào cản trong giao tiếp.

Ví dụ như những câu nói đùa vui vẻ trong ngôn ngữ này sẽ hoàn toàn mất hết ý nghĩa nếu dịch sang ngôn ngữ khác, vì thế nếu bạn cố gắng kể lại một câu chuyện vui bằng tiếng nước ngoài, thì rất có thể những người đang nói chuyện với bạn thật sự không cảm nhận được sự hài hước của bạn. Đặc biệt, là trong môi trường kinh doanh và tiếp thị thì điều này vô cùng nguy hiểm.

Khi phiên dịch sang nghĩa đen cần phải vô cùng khéo léo. Hãy xem ví dụ về Ả rập. không chỉ cách đọc từ phải sang trái khác với tiếng Anh, mà đại từ chính cũng nằng trong  động từ được chia. Điều này cho thấy không chỉ có tính đa dạng của về chức năng trong một ngôn ngữ là thế

nào, mà còn cho thấy sự khó khăn của một người có tiếng mẹ đẻ khác hoàn toàn tiếng Ả rập phải đối mặt khi học hay thậm chí dịch thứ tiếng này.

Những khác biệt này thường tạo nên sự mơ hồ, như là từ vựng, thành ngữ hay câu văn có thể có nghĩa hoàn toàn khác khi bạn sử dụng trong ngữ cảnh khác, điều này có thể gây ra hiểu lầm và dẫn tới dịch sai: những dịch giả phải cẩn thận với nó.

Theo ví dụ sau đây, “ nghe một thứ gì thông qua một cành nho “ trong tiếng Anh có nghĩa là là nghe những lời đồn. Dù vậy, nếu giải thích theo nghĩa đen thì câu này hoàn toàn vô nghĩa khi dịch sang một thứ tiếng khác ví dụ như Tiếng Pháp. Cũng có nhiều từ trong một ngôn ngữ không có từ có ý nghĩa tương đương trong ngôn ngữ khác, điều này làm cho những từ này vô cùng khó dịch nếu dịch giả không thay đổi nghĩa gốc của nó.

Một điều làm việc hiểu một ngôn ngữ trở nên phức tạp hơn nữa chính là sự tồn tạo của tiếng địa phương. Tiếng địa phương là một dạng ngôn ngữ đặc biệt được sử dụng ở một vùng hay một tâng lớp xã hội nào đó. Sự thú vị của nó chính là dù trong cùng một ngôn ngữ , những cư dân khác nhau có thể nói hoàn toàn khác nhau, với những từ có nhiều cách dùng và cách phát âm một cách hoàn toàn rõ rệt.

Một lần nữa, lấy ví dụ về tiếng Ả rập, thứ ngôn ngữ phổ biến thứ năm trên thế giới và là ngôn ngữ chính thức của 22 quốc gia ,là một ví dụ tốt. Mặc dù dược sử dụng bởi 250 triệu người ở Trung Đông và Bắc Phi, tuy nhiên những người sử dụng tiếng Ả rập lại không thực sự nói cùng một ngôn ngữ. Hầu hết các nước này đều có tiếng bản địa riêng, thậm chí trong mỗi quốc gia này cũng có sự biến tấu ngôn ngữ khác nhau. Ví dụ như người Ma-rốc thật sự gặp rất nhiều khó khăn khi giao tiếp với người I rắc nếu họ chỉ sử dụng tiếng Ả rập địa phương: họ phải sử dụng tiêng Ả rập chính gốc tại trường học, mặc dù học không sử dụng nó để giao tiếp bên ngoài

Sự phức tạp của một số ngôn ngữ làm chúng thực sự khó học, nhưng đồng thời, điều này cũng làm cho những ngôn ngữ này đa dạng và lôi cuốn.

Ngôn ngữ địa phương cũng là một trong những khó khăn mà người dịch giả phải đối mặt và vượt qua để chuyển đổi ngôn ngữ một cách chính xác nhất, để làm được điều này cần có lượng kiến thức khổng lồ và kỹ năng thông dịch. Để dịch những tiếng địa phương này cần có một trình độ cao về ngôn ngữ học - thành ngữ, phép ẩn dụ, những từ ngữ địa phương, tiếng lóng, và sự khác biệt về ngôn ngữ vùng miền thực sự là một thách khó khăn

Những yếu tố văn hóa

Đây là khái niệm của” không chính thức “ , được hình thành bởi sự đa dạng về văn hóa và được hiểu một cách dễ dàng rằng một thông điệp có thể dể dàng bị thay đổi bởi những khác biệt về văn hóa, điều này gây nên sự khó khăn cho hai người thuộc hai nền văn hóa khác nhau khi họ

giao tiếp với nhau. Do đó những người phiên dịch khác nhau có thể đưa ra những thông điệp có ý nghĩa khác nhau. Ví dụ như một cử chỉ nào đó được xem như là bất lịch sự ở một số quốc gia trong khi nó được sử dụng phổ biến ở những nước khác, đôi khi điều này làm chúng ta trở nên thô lỗ trong khi chúng ta không có ý như vậy.

Đây là một số thứ mà người dịch giả phải chú ý. Thực vậy, công việc của một dịch giả sẽ không được đánh giá cao nếu không dịch một cách chính xác

Những bối cảnh văn hóa của mỗi quốc gia phải được xem xét kỹ cần phải được xem xét. Ở một số nền văn hóa, có những người giao tiếp mang nhiều hàm súc và bạn phải hiểu điều đó, trong khi một số khác lại nói chuyện một cách trực tiếp và rõ ràng. Điều này cũng gây nên những sự hiểu lầm. Một số quốc gia trung lâp, một số khác lại mang nhiều cảm xúc và  ý nghĩa hơn, những điều này làm việc giao tiếp trở nên khó khăn hơn

Thậm chí khi giao tiếp bằng lời nói còn gây nhiều khó khăn hơn. Ngôn ngữ hình thể, giọng và thái độ đều góp phần giúp chúng ta hiểu ý người nước ngoài. Ở một số quốc gia,  người ta không nhìn vào người đối diện khi nói, điều này thể hiện sự tôn trọng của họ. Ngược lại, ở các nước phương Tây, khi nhìn vào người đối diện khi nói là vô cùng bình thường.

Khía cạnh văn hóa thì điều quan trọng hơn cả và biên dịch viên phải có một kiến thức xác định về văn hóa mà họ đang biên dịch thông qua mã hóa, phản ứng và truyền tải chính xác thông điệp. Thông thường các cơ quan và công ty thường cung cấp một dịch vụ dịch thuật làm việc với nhà ngôn ngữ học với ngôn ngữ mẹ đẻ của họ là ngôn ngữ đích, chắc chắn rằng cả hai phương diện văn hóa và ngôn ngữ cần được hiểu triệt để và dịch chính xác.

Khía cạnh chuyên môn

Công việc của một dịch giả chuyên nghiệp đòi hỏi phải có đủ kiến thức và kinh nghiệm về một lĩnh vực cụ thể nào đó. Dịch giả phải làm việc với những tài liệu khác nhau. Không quan trọng đó  là  dịch tài liệu luật, tài liệu quảng cáo hay trang web, những công việc này rất khác biệt.

Đối với tài liệu quảng cáo, người dịch không những phải dịch thông điệp quảng cáo mà còn phải chuyển đổi nó cho phù hơp với văn hóa, xã hội và cách sống tại thì trường đang hướng tới. Ví dụ như dịch một câu khẩu hiệu đơn giản, câu này phải được chuyển đổi sang ngôn ngữ khác trong khi vần điệu của câu không cần phải giống với câu gốc. Đây cũng là khó khăn chính cho người dịch mà chỉ có những dịch giả sáng tạo mới có thể hoàn thành.

Những tài liệu luật thậm chí còn gây nhiều khó khăn hơn khi dịch từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác. Một vốn kiến thức chuyên ngành luật là cần thiết khi mà mỗi quốc gia đều có hệ thống và luật riêng: người dịch phải đương đầu với những khó khăn này. Đối với dịch một trang web, nó không đơn giản là dịch theo từng chữ mà người dịch còn phải thay đổi nó sao cho phù hợp với ngôn ngữ đích, nếu không công việc sẽ không thể hoàn thành tốt được. Quan trọng là phải có hiểu biết về tính địa phương của ngôn ngữ đích chứ không thể nào dùng phương thứ một cho tất cả được.

Một lần nữa, điều này không chỉ là phải thông thuộc một ngôn ngữ, mà còn phải hiểu biết về văn hóa và thị trường tương ứng của ngôn ngữ đích. Người dịch cũng phải biết về bố cục của một trang web, đặc biệt là với những thứ tiếng viết từ phải sang trái như tiếng Ả rập và Do thái hay một số ngôn ngữ châu Á: bố cục phải được thay đổi theo.

Một phần công việc của dịch giả là đối mặt với những khó khăn này để đưa ra những bản dịch hiệu quả và chính xác  mà không làm mất thông điệp cốt lõi.

Dịch những nội dung đặc biệt

Người dịch phải dịch những tài liệu đặc như tiểu thuyết, họ phải dịch toàn bộ câu chuyện, tình huống, thế giới và môi trương của truyện sang một ngôn ngữ khác. Việc này đòi hỏi sự sáng tạo để chuyển đổi những giá trị văn hóa và truyền thống và làm chúng dễ hiểu và thay đổi chúng mà không làm thay đổi những giá trị này: người dịch phải giữ lại tính chính xác theo bản gốc

Khi bạn dịch phim là một ví dụ, những từ ngữ và thành ngữ phải được lựa chọn để trùng khớp với cảnh phim và giữ mạch phim liền lạc. Văn hóa giữ vai trò quyết định.

Khi dịch sách, những tác phẩm văn học thì phải chuyển tiếp cảm giác, cảm xúc và những phép ẩn dụ có thể chuyển đổi được để làm câu chuyện được dịch một cách chính xác. Thường rất khó để giữ văn phong của tác giả, đây là thử thách khác mà người dịch phải vượt qua. Dịch thơ cũng vây : rất là khó để giữ những thông điệp ẩn, văn phong và vẻ đẹp của văn bản.

Dịch truyện cũng cần phải làm việc khéo léo và người dịch phải chú ý đến tất cả những nhân tố văn hóa, ngoài ra nó còn yêu cầu giữ nguyên cốt truyện mà bản gốc hướng đến.