DỊCH PHIM VÀ NHỮNG THÁCH THỨC

Ngày đăng 06.12.2018

Không nghi ngờ gì nữa rằng việc dịch phim hẳn là một công việc khó khăn và thử thách. Khi dịch tốt, bản dịch có thể thu hút được sự chú ý của các nhà phê bình và chuyên gia về phim ảnh trên toàn thế giới; nhưng khi dịch kém, bản dịch sẽ làm cho một phim nghiêm túc thành một vở hài kịch. Và mặc dù dịch phim có tất cả các thử thách điển hình mà một biên dịch viên phải đối mặt nhưng vẫn có các khía cạnh khác trong công việc này đã khiến nó trở nên còn khó hơn. Hầu hết các biên dịch viên sẽ phải làm quen cũng như phải đối mặt với chúng.

Tiếng lóng

Việc sử dụng tiếng lóng có thể là khía cạnh khó nhất trong việc dịch phim. Trong những trường hợp khả quan nhất, những lời nói bóng gió trong mỗi nền văn hóa khó có thể diễn tả được – thậm chí cả khi cùng ngôn ngữ – tuy nhiên những khó khăn này sẽ tăng lên gấp bội khi phải dịch sang một ngôn ngữ khác. Có lẽ sẽ dễ dàng hơn để dịch tiếng lóng từ tiếng Hà Lan sang tiếng Anh hơn là dịch từ tiếng Nga sang tiếng Anh; nguyên nhân là do cả tiếng Anh và tiếng Hà Lan đều cùng thuộc hệ ngôn ngữ Tây Đức. Bên cạnh đó, hai nền văn hóa này đã song song phát triển nhờ vào sự gần nhau về mặt địa lí. Vì vậy, sẽ dễ hơn khi dịch tiếng lóng từ tiếng Hà Lan sang tiếng Anh; nhưng không phải lúc nào cũng vậy, bởi vì sẽ có những từ ngữ hoàn toàn không có nghĩa gì nếu ta dịch chúng theo nghĩa đen sang tiếng Anh. Để giải trí, hãy xem thử câu nói của người Hà Lan sau đây: “Da’s kloten van de bok”. Câu này thường được dịch là “ Thật thồi tệ (That’s very bad)” hay là “ Thật sa đọa ( That’s rotten)”, nhưng khi dịch theo nghĩa đen thì nó là “ Đó là tinh hoàn của con dê”  theo đó tách câu nói ra khỏi ngữ cảnh thì nó hoàn toàn không có ý nghĩa trong tiếng Anh!

Cho nên, do sự khác biệt văn hóa nên các dịch giả thường phải dịch theo sự hiểu của họ khi phiên dịch những từ cũng như cụm từ nào đó. Rõ ràng, mục tiêu sau cùng của một dịch giả là phải truyền tải được ý nghĩa tương tự, do đó, phụ thuộc vào ngữ cảnh mà một số cụm từ sẽ cùng mang nghĩa giống nhau.

Biệt danh

Nhà phiên dịch phim thường nhận thấy rằng những biệt danh là một mảng khó trong công tác dịch thuật bởi vì những ý nghĩa về hành vi và văn hóa mà nó liên quan. Khi một nhân vật được biết đến với tên gọi “sticky fingers” ta sẽ hiểu rằng đó là một người hay ăn cắp vặt, trong khi tiếng Hà Lan là “plakkerige vingers” có thể thực sự sụp đổ. Một vài biên dịch viên trong trường hợp này sẽ sử dụng cách dịch theo nguyên bản, và đó là một giải pháp dễ dàng, không nhất thiết phải hiệu quả hơn bản dịch theo nghĩa đen. Những thách thức thực sự của các nhà dịch phim nảy sinh ra khi gặp những biệt danh trong các bộ phim về tổ chức tội phạm hoặc các băng nhóm,nơi mà hầu hết mỗi nhân vật trong phim được đặt tên một cách cẩn thận để mô tả niềm đam mê, sở thích hay khuynh hướng của họ. Có lẽ biện pháp dịch an toàn nhất ở đây sẽ là  “Có gì dùng nấy” diều này có nghĩa là các biên dịch viên sẽ giữ lại hoàn toàn tên nhân vật. Điều này sẽ làm giảm áp lực cho một nhà biên dịch.