COVID-19 LÀ THỬ THÁCH DỊCH THUẬT LỚN NHẤT TRONG LỊCH SỬ

Ngày đăng 09.08.2021

BẠN, một người hiện đang sử dụng Internet tiếng Anh trong năm đại dịch, chắc chắn đã xem thông tin dịch vụ công cộng về Covid-19. Có lẽ bạn đã không thể thoát khỏi việc nhìn thấy khá nhiều thứ, trên mạng lẫn ngoài đời, từ áp phích tuyên truyền rửa tay cho đến băng rôn tuyên truyền giãn cách xã hội, và cả những video hướng dẫn đeo khẩu trang.

Nhưng nếu chúng ta muốn tránh việc đại dịch lây lan cho tất cả mọi người trên thế giới, thì những thông tin như trên cũng cần phải đến được với tất cả mọi người trên thế giới —có nghĩa là chúng ta cần dịch các thông báo dịch vụ công cộng (PSA) về Covid sang càng nhiều ngôn ngữ càng tốt, đồng thời phải đảm bảo độ chính xác và phù hợp với văn hóa.

Rất dễ để bỏ qua tầm quan trọng của ngôn ngữ trong y tế nếu bạn đang sử dụng Internet tiếng Anh, nơi "cơn đau đầu này thực sự đáng lo ngại?" chỉ là một bài viết trên Wikipedia hoặc kết quả tìm kiếm từ WebMD. Đối với hơn một nửa dân số thế giới, mọi người không thể trông mong gì vào việc dùng Google để tìm kiếm thông tin về triệu chứng bệnh của mình, thậm chí không nhất thiết phải có một cuốn cẩm nang giải thích các chẩn đoán bệnh tật của họ từ bác sĩ, bởi vì thông tin này không có trong ngôn ngữ của họ.

Khoảng cách của ngôn ngữ trong y tế không chỉ xuất hiện trong thời Covid. Tổ chức Wuqu 'Kawoq - Maya Health Alliance (Tạm dịch:Liên minh y trế của người Maya) là một tổ chức phi lợi nhuận ở Guatemala, chuyên cung cấp dịch vụ hỗ trợ y tế bằng các ngôn ngữ Maya bản địa như Kaqchikel và Kʼicheʼ trong suốt 13 năm qua. Một trong những khách hàng đầu tiên của Wuqu 'Kawoq là một phụ nữ nói tiếng Kaqchikel, là một người biết mình mắc bệnh tiểu đường. Cô ấy có thể lặp lại tên của căn bệnh mà các bác sĩ nói tiếng Tây Ban Nha đã nói với cô ấy. Tuy nhiên điều quan trọng trong việc kiểm soát bệnh tiểu đường là phải cân bằng lượng đường trong máu thông qua những món mà người bệnh ăn. Vậy nên việc nhớ được những cái tên bác sĩ đã nói mà không hiểu nghĩa cũng không giúp cô ấy kiểm soát căn bệnh của mình. Cho đến khi Wuqu 'Kawoq đặt tên cho căn bệnh tiểu đường bằng tiếng Kaqchikel — kab’kïk’el, nghĩa đen là "máu ngọt", với sự tham vấn của các chuyên gia y tế. Thuật ngữ mới giúp các nhân viên y tế của Wuqu 'Kawoq dễ dàng giải thích cách kiểm soát bệnh bằng tiếng mẹ đẻ của cô: Máu của bạn quá ngọt, bạn cần phải làm cho nó bớt ngọt bằng cách ăn những thứ ít ngọt hơn. Với thông tin này, người phụ nữ đã có thể quay lại và giải thích cho gia đình về những món mà họ cần nấu để giúp cô ấy kiểm soát bệnh.

Giống như bệnh tiểu đường, Covid hiện tại là một căn bệnh bị lối sống chi phối — cho đến khi chúng ta có vắc-xin hoặc các phương pháp điều trị khác, cách tốt nhất chúng ta hiện có để kiểm soát bệnh là thay đổi cách chúng ta sống bằng cách làm theo những tấm áp phích tuyên truyền rửa tay và giãn cách xã hội. Bác sĩ có thể kê một viên thuốc hoặc một mũi tiêm cho một người không biết cách viên thuốc hoặc mũi tiêm ấy hoạt động. Nhưng vì chúng ta chưa có thuốc hay vắc xin cho SARS-CoV-2 nên chúng ta vẫn đang phải đối mặt với một căn bệnh được Dịch vụ Tình báo Dịch tễ của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh nhận định là một trường hợp truyền thông khẩn cấp - hoặc “dịch bệnh”, theo WHO.

Trong vài tháng qua, Wuqu 'Kawoq đã mở rộng dịch vụ của mình từ nhiệm vụ thông thường (các vấn đề về chăm sóc ban đầu như tiểu đường, hộ sinh và suy dinh dưỡng ở trẻ em, đồng thời đưa khách hàng bản địa đến các bệnh viện nói tiếng Tây Ban Nha để thông dịch cũng như hổ trợ) sang cung cấp dịch vụ liên hệ phiên dịch trên điện thoại với bác sĩ từ xa và sản xuất các Podcast (các tệp âm âm thanh) về Covid bằng tiếng Maya để phát trên đài phát thanh địa phương — đây cũng là cách hiệu quả nhất để phổ biến thông tin từ xa ở các vùng nông thôn nơi không có dịch vụ internet.

Đó chỉ là một trong nhiều dự án dịch thuật liên quan đến Covid đang được triển khai trên khắp thế giới. Adivasi Lives Matter đã và đang tạo ra các tờ thông tin bằng các ngôn ngữ của Ấn Độ bao gồm Kodava, Marathi và Odia. Chính phủ Lãnh thổ phía Bắc của Úc đã và đang sản xuất video bằng các ngôn ngữ của các Quốc gia thứ nhất bao gồm Yolŋu Matha, Pintupi-Luritja và Warlpiri. Quận King thuộc Seattle đã và đang sản xuất các tờ thông tin bằng các ngôn ngữ của cộng đồng di dân và tị nạn địa phương, chẳng hạn như tiếng Amharic, tiếng Khmer và tiếng Marshallese. VirALLanguages ​​đã và đang sản xuất video bằng các ngôn ngữ của người Cameroon, bao gồm Oshie, Aghem và Bafut, với sự tham gia của những nhân vật có tiếng trong cộng đồng địa phương, còn được là "Influencer-người có sức ảnh hưởng". Ngay cả Trung Quốc, trong lịch sử vẫn luôn quảng bá tiếng Quan Thoại (Putonghua) là ngôn ngữ quốc gia duy nhất, mà giờ đây đã đưa ra thông tin Covid bằng tiếng Quan Thoại Hồ Bắc, Mông Cổ, Yi, Hàn Quốc và nhiều thứ tiếng khác.

Theo một danh sách được cập nhật thường xuyên bởi Dự án Ngôn ngữ có nguy cơ tuyệt chủng, thông tin Covid từ các nguồn có uy tín (chẳng hạn như chính phủ, tổ chức phi lợi nhuận và các nhóm tình nguyện trích dẫn rõ ràng các nguồn tư vấn sức khỏe của họ) đã được tạo với hơn 500 ngôn ngữ và còn tiếp tục tăng, bao gồm hơn 400 video với hơn 150 ngôn ngữ. Một vài trong số các dự án này là các thông tin ngắn hơn, được chuẩn hóa hơn bằng nhiều ngôn ngữ toàn cầu khác nhau, chẳng hạn như dịch năm hướng dẫn của WHO thành áp phích với 220 ngôn ngữ hoặc dịch các tờ đính chính các thông tin sai lệnh của WHO sang hơn 60 ngôn ngữ. Nhưng nhiều dự án trong số đó, đặc biệt là các dự án liên quan đến các ngôn ngữ không quá phổ biến trên toàn cầu, được tạo bởi các nhóm địa phương, cá nhân, những người cảm thấy có trách nhiệm đối với một khu vực cụ thể, bao gồm chính phủ, tổ chức phi lợi nhuận và các dịch giả tình nguyện với nhiều trình độ hoặc khả năng truy cập mạng.

Dù vậy, vẫn còn nhiều lỗ hổng: Chính phủ Nam Phi đã bị chỉ trích trên mạng xã hội vì thực hiện các cuộc họp giao ban chủ yếu bằng tiếng Anh, thay vì bằng ít nhất hai trong số 10 ngôn ngữ chính thức khác của họ: như nhóm  ngôn ngôn Nguni (chẳng hạn như Zulu hoặc Xhosa) và nhóm ngôn ngữ Sotho (chẳng hạn như Setswana hoặc Sesotho). Nước Anh đã phải đối mặt với các thủ tục pháp lý vì không có thông dịch viên Ngôn ngữ ký hiệu người Anh trong các cuộc họp giao ban thường kỳ giống như Scotland, Wales và Bắc Ireland. (Nhiều quốc gia khác cũng đã chủ động về việc sử dụng thông dịch viên ngôn ngữ ký hiệu, từ Hà Lan đến New Zealand.)

Nhưng nhìn chung, cần phải công nhận rằng, ngôn ngữ là có vai trò thiết yếu trong việc phản ứng trước đại dịch Covid, sự hiểu biết đến từ kinh nghiệm tích lũy được. Khi các chuyên gia về bệnh đường hô hấp nói về tiền thân của Covid-19, họ có xu hướng nói về SARS và MERS; Khi các chuyên gia ngôn ngữ nói về đại dịch, có hai tiền lệ khác nhau tiếp tục xuất hiện: trận động đất năm 2010 ở Haiti và dịch bệnh Ebola ở Tây Phi (2013–2016) và Cộng hòa Dân chủ Congo (từ năm 2018).

Trong cả hai trường hợp, ngôn ngữ của người dân địa phương không phải là ngôn ngữ mà các nhân viên cứu trợ thường sử dụng. Tại Haiti, điều này đã dẫn đến một sáng kiến ​​có tên Mission 4636. Khi người Haiti cần hỗ trợ — chẳng hạn như phát hiện ai đó bị mắc kẹt trong một tòa nhà hoặc cần hỗ trợ y tế —  họ có thể gửi tin nhắn yêu cầu hỗ trợ tới tin nhắn mã ngắn 4636, và các tình nguyện viên từ cộng đồng người Haiti trên khắp thế giới sẽ dịch hàng chục nghìn yêu cầu từ Haiti Creole sang tiếng Anh và chuyển chúng đến các nhân viên cứu trợ nói tiếng Anh trên mặt đất, trong vòng trung bình 10 phút.

Đối với dịch bệnh Ebola, thách thức về ngôn ngữ tăng lên gấp bội. Tại Cộng hòa Dân chủ Congo, có ít nhất bảy ngôn ngữ chính — tiếng Pháp, tiếng Kikongo (Kituba), tiếng Lingala, tiếng Swahili, tiếng Tsiluba, ngôn ngữ ký hiệu Pháp ngữ châu Phi và ngôn ngữ ký hiệu Mỹ — và vẫn còn nhiều ngôn ngữ nhỏ hơn phổ biến tại các khu vực nhất định, theo tấm bản đồ được tạo bởi tổ chức phi lợi nhuận Translators Without Borders. Nghiên cứu gần đây của Translators Without Borders đã chỉ ra những nguồn thông tin này sẽ trông như thế nào, và chúng phản ánh được mong muốn của con người đối với việc tra cứu bệnh trên WebMD: "Những người tham gia nghiên cứu bày tỏ sự thất vọng với những thông tin chung chung như 'Bạn phải đến trung tâm điều trị Ebola sớm để được chữa khỏi. " Mọi người muốn được giải thích chi tiết và rõ ràng hơn về cách thức hoạt động của các loại thuốc điều trị và tại sao lại chọn những loại thuốc đó ... Mọi người muốn thông tin chi tiết về các vấn đề phức tạp để đưa ra quyết định và họ muốn chúng được trình bày bằng thứ mà họ gọi là" ngôn ngữ cộng đồng '- thứ ngôn ngữ và phong cách nói mà họ hiểu, sử dụng các từ và khái niệm mà họ quen thuộc. "

Việc không tìm hiểu ngôn ngữ cộng đồng là một sai lầm — nếu chỉ dựa vào các ngôn ngữ cầu nối như tiếng Pháp và tiếng Swahili sẽ khiến những người phụ nữ tại Cộng hòa Dân chủ Congo bị thiệt, vì nhiều người chỉ nói tiếng Nande và các ngôn ngữ địa phương khác. Đôi khi việc này cũng phản tác dụng.Ông Rob Munro, hiện đang làm trong đội phản hồi công nghệ ngôn ngữ cho cả trận động đất ở Haiti và Ebola, đã kể cho tôi nghe một câu chuyện về khu vực Sierra Leone trong cuộc khủng hoảng Ebola, nơi những người tốt bụng cả tin tiến hành làm các thông báo dịch vụ công về Ebola, để rồi nhận ra, theo lời khuyên của đảng nói tiếng Mande đang nắm quyền vào thời điểm đó, đã cho phát các thông báo bằng tiếng Mande lên loa phát thanh ở khu vực nói tiếng Temne, làm dấy lên các thuyết âm mưu cho rằng virus này đang được sử dụng như một công cụ để trấn áp các đối thủ chính trị.

Năng lực ngôn ngữ cũng quan trọng đối với Covid-19: Cung cấp đầy đủ bối cảnh về cách thức hoạt động của một căn bệnh, cho phép mọi người tìm ra các biện pháp phòng ngừa hợp lý trong các trường hợp không lường trước và việc đưa ra thông tin này bằng các ngôn ngữ cộng đồng thích hợp cũng giúp thuyết phục mọi người tin rằng  đây là những thông tin, lời khuyên có cơ sở, uy tín và nên thường xuyên theo dõi. Chưa kể, khi các quốc gia tăng cường mở rộng truy vết dịch tể để giúp có thể nhanh chóng gỡ phong tỏa cửa khẩu, quá trình và kết quả truy vết cũng cần phải viết bằng tất cả các ngôn ngữ được nói trong một cộng đồng. (Nhu cầu tuyển người truy vết dịch tễ nói tiếng Tây Ban Nha ở Hoa Kỳ hiện nay chỉ mới bắt đầu.)

Nhưng trong một đại dịch, thách thức không chỉ là dịch một hoặc một số ngôn ngữ chính trong một khu vực duy nhất —quy mô có lẽ sẽ lên tới hàng nghìn ngôn ngữ, ít nhất 1.000 đến 2.000 trong số hơn 7.000 ngôn ngữ tồn tại trên thế giới ngày nay, theo ước tính tổng hợp của các chuyên gia mà tôi đã nói chuyện cùng. Tất cả chuyên gia đều nhấn mạnh rằng họ không chắc ngôn ngữ họ ước tính cần phải dịch nhưng chắc chắn đó là con số lớn nhất mà họ từng phải đối mặt cùng một lúc.

Sử dụng máy dịch tự động có thể hữu ích trong một số trường hợp, nhưng cần phải thận trọng khi sử dụng. Dưới đây là một ví dụ về những gì có thể xảy ra với một cụm từ đơn giản như "rửa tay". Từ "rửa tay" trong tiếng Nhật do Google Dịch cung cấp là 手 を 洗 い な さ い (te o arainasai), về mặt ngữ phát thì không sai nhưng đó là kiểu văn phong dành cho cha mẹ khi dặn dò con trẻ. Trong một số trường hợp thì văn phong như trên hợp lý, nhưng cũng có khả năng khiến người lớn khó chịu ("giảm sự tuân thủ" trong phát ngôn về sức khỏe cộng đồng).

Vì vậy, tôi đã tạo ra một thử thách dành cho những người theo dõi Twitter của mình. Tôi đã thách họ sử dụng Google dịch để dịch cụm từ “wash your hands” (rửa tay) sang một ngôn ngữ mà họ thông thạo mà bản dịch của Google đủ thích hợp để đưa vào các thông báo cộng đồng hoặc áp phích. Một lần nữa, trong nhiều ngôn ngữ, Google dịch đã trả về các bản dịch đúng về mặt ngữ pháp, nhưng đối với các ngôn ngữ châu Âu, Google lại đưa ra các kết quả dịch mang tính đời thường, và dạng số ít của từ "you" (bạn) (các dạng "tu" hoặc "du"). Những từ có tính đời thường như vậy thích hợp để dùng trong văn nói hơn là các tấm áp phích chính thức, những thứ đòi hỏi sử dụng văn phong chung chung ("Handwashing required" (yêu cầu rửa tay)) hoặc văn phong lịch sự như "vous" hoặc "usted" hoặc "Sie". Từ hơn một chục ngôn ngữ, chúng tôi chỉ tìm thấy hai ngôn ngữ bản dịch phù hợp cho các áp phích: tiếng Hàn và tiếng Swahili. Tính phù hợp có vẻ không cần thiết, nhưng hãy tưởng tượng bác sĩ của bạn hỏi bạn, một người trưởng thành, rằng “có cảm giác con gì đang gõ gõ trong bụng đúng không⁽¹⁾ ”, thay vì hỏi bạn bị đau bụng à.  Các nói không phù hợp thật sự… không tạo cảm giác thuyết phục, tin tưởng

Điều đó không có nghĩa là bản dịch máy không hữu ích cho một số trường hợp, trong đó việc hiểu nhanh các ý chính quan trọng hơn các bản dịch sắc thái của con người, chẳng hạn như nhanh chóng sắp xếp và phân loại các yêu cầu trợ giúp khi các yêu cầu gửi đến hoặc theo dõi một khái niệm sai lầm nào đó vừa mới hình thành. Nhưng con người cần giữ vai trò trong việc dịch thuật, và cả con người và máy móc cần được đầu tư trong thời gian yên bình, để có thể được sử dụng một cách hiệu quả trong một thời kỳ khủng hoảng.

Vấn đề lớn hơn với máy dịch tự động là không phải ngôn ngữ nào cũng có. Tổ chức Translators Without Borders đang dịch thông tin về Covid sang 89 ngôn ngữ, đáp ứng các yêu cầu cụ thể của các tổ chức thực địa và 25 trong số đó (khoảng một phần ba) hoàn toàn không có trong Google Dịch. Máy dịch tự động còn nhiều mặt hạn chế khi chỉ dịch được các ngôn ngữ có nhiều tài nguyên, như trang web tin tức và từ điển để làm dữ liệu nền. Đôi khi, giống như với tiếng Pháp và tiếng Tây Ban Nha, các ngôn ngữ có nguồn lực tốt của các cường quốc thuộc địa cũ cũng được dùng làm ngôn ngữ cầu nối trong dịch thuật. Trong các trường hợp khác, không có sự đồng nhất giữa những gì có thể dễ dàng dịch được bằng máy và những gì có ích cho Translators Without Borders: Nhóm đã đưa thử dịch các thông tin Covid bằng tiếng Kanuri, Dari và Tigrinya bằng Google dịch nhưng không được, nhưng nhóm cũng không lựa chọn dịch các ngôn ngữ như tiếng Hà Lan hoặc tiếng Do Thái (những ngôn ngữ này có trong Google Dịch nhưng không cần sự trợ giúp của TWB — các chính phủ quốc gia sử dụng ngôn ngữ này đã tự sản xuất tài liệu).

Google Dịch hỗ trợ 109 ngôn ngữ, Bing Dịch có 71 ngôn ngữ và thậm chí Wikipedia chỉ có 309 ngôn ngữ — những con số nhạt nhoà so với hơn 500 ngôn ngữ trong danh sách của Dự án Ngôn ngữ có nguy cơ tuyệt chủng, tất cả đều là tài nguyên do con người tạo ra. Anna Belew, người đã biên soạn danh sách từ giữa tháng 3, cho biết, cô ấy đang thêm hàng chục ngôn ngữ mỗi ngày và con số này vẫn là còn ít - danh sách đã cố tình loại trừ các ngôn ngữ quốc gia có nguồn lực tốt như tiếng Hà Lan (trừ khi chúng ' cũng là ngôn ngữ cầu nối, như tiếng Pháp), dựa trên các ưu tiên tương tự như Translators Without Borders. Tất nhiên, việc dịch một vài tài liệu sẽ dễ dàng hơn so với việc tạo ra toàn bộ hệ thống máy dịch tự động, nhưng phương án đầu tiên cũng ít nhiều hỗ trợ phương án thứ hai.

Một cuộc khủng hoảng như đại dịch có thể phơi bày cả những lỗ hổng và tiềm năng đã hiện hữu trong một hệ thống. Mặt khác, ít chuyến đi bằng ô tô và máy bay hơn có nghĩa là chất lượng không khí được cải thiện và giảm lượng khí thải carbon. Đây cũng là một cơ hội tiềm năng để giải quyết một vấn đề xã hội lớn khó chữa khác trong quá trình chờ đại dịch qua đi. Mặt khác, những người bị Covid tác động nặng nề lại là những người đã bị gạt ra ngoài lề xã hội, bao gồm cả lao động nhập cư, người tị nạn và người bản địa - một loại vấn đề xã hội lớn khác mà khi đại dịch qua đi cũng là lúc tình trạng này tồi tệ hơn.

Lỗ hổng trong cấu trúc ngôn ngữ của Internet là việc các nền tảng công nghệ chỉ chủ yếu hỗ trợ khoảng 30 đến 100 ngôn ngữ phổ biến chính— số liệu đã không tăng đáng kể, kể từ khi tôi bắt đầu theo dõi chúng vào năm 2016 khi viết bài Because Internet. Thế nhưng tiềm năng lấp đầy lỗ hổng này xuất hiện khi mạng lưới các dịch giả phân tán, cả chuyên nghiệp và tình nguyện, đã có thể cung cấp thông tin Covid bằng hơn 500 ngôn ngữ trong vòng vài tháng. Trong những ngày đầu của Internet, hoàn toàn hợp lý khi cho rằng người dùng internet đều cảm thấy thoải mái với một số ngôn ngữ nhất định, nhưng tình hình đó đã thay đổi một cách rõ ràng — những nỗ lực cấp cơ sở, trong vài tháng, đã tạo ra nguồn lực gần như gấp đôi các ngôn ngữ Wikipedia đã có trong 19 năm, với số ngôn ngữ gần gấp 5 lần so với Google Dịch trong 14 năm. Những con số này chứng minh rằng có đủ số lượng người nói có thể truy cập được qua internet để có nhiều ngôn ngữ hơn Thung lũng Silicon thường hỗ trợ — và các nền tảng công nghệ cần phải tìm ra cách để bắt kịp thực tế mới này. Mọi người xứng đáng được tiếp cận ngôn ngữ đầy đủ hơn chỉ là các PSA về Covid.

Về lâu dài, Translators Without Borders cũng nhắm đến mục tiêu hỗ trợ các vấn đề công nghệ, thông qua một dự án được gọi là Sáng kiến ​​dịch cho Covid-19 (TICO-19). Translators Without Borders đang làm việc với các nhà nghiên cứu tại đại học Carnegie Mellon và người của các công ty công nghệ lớn bao gồm Microsoft, Google, Facebook và Amazon (ngoại trừ Apple) để dịch các tài liệu liên quan đến Covid sang 36 ngôn ngữ thông qua mạng lưới dịch giả của các công ty này ( và trên mạng ảo của họ). Giai đoạn tiếp theo sẽ là sử dụng lại tài liệu mới được dịch này làm dữ liệu đào tạo — một lượng lớn văn bản và bản ghi âm cần thiết trong mỗi ngôn ngữ để làm nguyên liệu thô cho các công cụ như dịch máy và nhận dạng giọng nói tự động.

Nó không phải là 500, và thậm chí không phải là danh sách 89 ngôn ngữ của Translators Without Borders, nhưng mọi thứ đều hữu ích. Ông Antonis Anastasopoulos, tiến sĩ tại tại đại học Carnegie Mellon, người đang làm dự án TICO-19, chia sẻ, "Tôi mong rằng tất cả các sáng kiến ​​tuyệt vời khác về việc phát hành bản dịch bằng các ngôn ngữ hiếm cũng sẽ phát hành dữ liệu ở dạng văn bản thuần túy được cấp phép mở, cùng với những tệp PDF hoặc tệp hình ảnh dễ chia sẻ trên mạng xã hội nhưng máy khó đọc. "

Lại một lần nữa, các mối quan hệ hiện có là rất quan trọng — TICO-19 có thể phát triển nhanh chóng vì Translators Without Borders đã thực hiện một dự án tương tự, nhỏ hơn kể từ năm 2017 với tên Gamayun, làm việc với các công ty công nghệ để dịch tài liệu bằng 10 ngôn ngữ kém thông dụng và sử dụng lại chúng làm dữ liệu đào tạo, để được hỗ trợ sản phẩm công nghệ bằng các ngôn ngữ chính như Kanuri (dành cho những người di cư nội địa ở đông bắc Nigeria) và Rohingya (dành cho người tị nạn Rohingya ở Bangladesh).

Cũng như trong những nỗ lực chống lại Covide của chúng ta bao gồm một loạt các quyết định nhỏ nhặt, hợp lý của nhiều người — ở nhà, rửa tay, cẩn thận kiểm tra các ứng viên vắc-xin — điều tương tự cũng đúng về mặt truyền thông. Công nghệ cũng đóng góp không ít — cung cấp các mẫu áp phích và kịch bản video cho người dịch, theo dõi ngôn ngữ nào được cập nhật để không bị trùng lặp, gửi áp phích và video thông qua các nhóm WhatsApp. Tất cả những điều này đã không thể xảy ra vào thời kỳ tiền internet, đặc biệt khi giãn cách xã hội. Nhưng con người vẫn dựa vào các công cụ khiêm tốn, do con người làm trung gian như bảng tính có thể chia sẻ và danh sách email và camera điện thoại, chứ không phải đột ngột sử dụng trí tuệ nhân tạo để cứu nhân loại.

Nhà sử học và tiểu thuyết gia Ada Palmer đã chỉ ra rằng, đây là trận đại dịch đầu tiên trong lịch sử loài người mà chúng ta đã hiểu về bệnh tật và vệ sinh, là lúc chúng ta thực sự biết mình cần phải làm gì để kìm hãm bệnh dịch đủ lâu để phát triển một loại vắc-xin, biến giãn cách xã hội thành một chiến lược thực tế, ngay cả khi việc giãn cách đảo lộn cuộc sống của chúng ta. Do đó, đây cũng là đại dịch đầu tiên trong lịch sử loài người mà chúng ta có khả năng và trách nhiệm chia sẻ sự hiểu biết này, một mạng lưới chăm sóc ngôn ngữ cũng cùng cũng đã trải dài khắp mọi nơi trên thế giới.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

⁽¹⁾Câu gốc: your tummy has an owie. Câu này dùng để hỏi và miêu tả cơn đau bụng của trẻ em.