BỐN CÂU HỎI : VỀ ĐÀO TẠO PHIÊN DỊCH, ĐẠO ĐỨC VÀ THỬ THÁCH

Ngày đăng 04.01.2019

Trong các sự kiện tin tức gần đây, từ những quan hệ ngoại giao cấp cao cho tới việc giam giữ người nhập cư trái phép thì vai trò của người dịch giả ngày càng được chú ý nhiều hơn, đặc biệt là trong thời đại toàn cầu hóa hiện nay. Tuy nhiên, theo như nhận định của bà Sonia Colina, giám đốc Trung tâm Quốc gia Đại học Arizona thì không phải lúc nào người ta cũng hiểu được tầm quan trọng của vai trò người dịch giả.

Kể từ năm 1979, NCI có trụ sở tại trường đại học nhân văn UA, đã phát triển các chương trình tập trung đào tạo và kiểm tra cho biên dịch và phiên dịch viên. Công trình mang tính đột phá của giám đốc NCI Roseann Duenas Gonzalez đã xác định được lĩnh vực phiên dịch chuyên nghiệp đồng thời tạo ra các tiêu chuẩn quốc gia trong chương trình đào tạo và kiểm tra đối với các phiên dịch trong lĩnh vực y tế và pháp luật.

Năm 1983, với sự hỗ trợ của Agnese Haury, González đã thành lập Viện Đào tạo Phiên dịch Tòa án. Vào mỗi mùa hè, viện này đều hỗ trợ hướng dẫn chuyên sâu cho các biên dịch và phiên dịch viên chuyên nghiệp và những biên phiên dịch này cũng chuẩn bị lấy các chứng chỉ được cấp bởi các liên bang và tiểu bang.

Theo bà Colina, với tình trạng người nhập cư và tị nạn ngày càng tăng ở Hoa Kỳ như hiện nay thì nhu cầu đào tạo phiên dịch và biên dịch viên thực sự rất lớn. NCI vẫn tận lực duy trì việc ủng hộ quyền của cộng đồng không biết nói tiếng Anh và đảm bảo quyền sử dụng công bằng và hợp pháp tất cả các dịch vụ của liên bang bất kể ngôn ngữ theo pháp luật.

Hỏi: Trách nhiệm đạo đức và các mối quan tâm mà người dịch thuật gặp phải trong nhiều trường hợp khác nhau là gì?

Trả lời: Theo luật, trong trường hợp về lĩnh vực y tế và ngoại giao, người phiên dịch thường sẽ được yêu cầu truyền tải những lời đang nói sang ngôn ngữ khác và họ càng vô hình càng tốt. Dịch giả làm việc với vai trò là người trung gian truyền tải thông điệp chứ không phải là người tham gia nói trực tiếp, vì vậy họ thường giống như “ tàn hình”. Do đó, nếu người phiên dịch được yêu cầu ẩn mình khi họ dịch những thông tinh tuyệt mật thì sẽ được duy trì như vậy. Người thông dịch viên cần nắm chắc tất cả những yêu cầu và mong muốn này.

Dù người ta không thể yêu cầu người thông dịch không thể rời bỏ vai trò của một người trung gian và phải báo cáo những kết quả làm việc của họ, nhưng vẫn có một cơ sở pháp lý vững chắc  để thực hiện điều đó. Hơn nữa, cơ sở pháp lý đó cho phép vi phạm tính bảo mật trong các cuộc trao đổi bí mật, hẳng hạn như người được bảo vệ bởi đặc quyền luật sư- khách hàng hoặc HIPAA ( Đạo luật về trách nhiệm giải trình và trách nhiệm bảo hiểm súc khỏe)

HỎI: Những thách thức nào trong việc đảm bảo rằng thông dịch viên và phiên dịch có sẵn khi cần thiết, đặc biệt là trong trường hợp pháp lý và y tế?

Trả lời: Thử thách lớn nhất là chuẩn bị và đánh giá chất lượng phiên dịch viên và biên dịch, đặc biệt là ở một quốc gia sử dụng song ngữ phổ biến như Hoa Kỳ. Đặt người biết song ngữ tương đương với khả năng biên dịch và phiên dịch là một quan niệm sai lầm, có thể dẫn tới tình huống nguy hiểm hơn khi người phiên dịch hay biên dịch không có mặt.

Thông dịch viên và biên dịch viên là những người có hiểu biết sâu rộng về ngôn từ và năng lực ngôn ngữ. Dù cho tất cả mọi người đều có thiên bẩm về ngôn ngữ và song ngữ có thể chuyển đổi một cách tự nhiên từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác, không phải tất cả đều có các kĩ năng và trình độ cần thiết sử dụng ngôn ngữ cho mục đích nghề nghiệp. Tương tự với những lĩnh vực khác, các kĩ năng dịch thuật chuyên nghiệp phải có được thông qua giáo dục và đào tạo, và phải được đánh giá để xác định trình độ kĩ năng và năng lực của người biên dịch viên và phiên dịch.

Nhằm chuẩn bị cho các biên phiên dịch và đánh giá khả năng của họ, NCI nghiên cứu, phát triển chương trình giảng dạy và kiểm tra, hỗ trợ đào tạo chuyên sâu và kiểm tra cho các dịch giả trong lĩnh vực y tế và pháp luật.

Thêm vào đó, tổ  chức NCI còn cung cấp dịch vụ dịch, phiên dịch và tư vấn cho cộng đồng và khách hàng bên ngoài cũng như các cơ hội nghiên cứu và thực tập cho các sinh viên tốt nghiệp. NCI là một nguồn tài nguyên tuyệt vời cho các nhà nghiên cứu. Họ làm việc với người gốc Tây Ban Nha hoặc những người chưa giỏi tiếng Anh trong khu vực Tucson và có thể giúp họ phát triển và nhắm đến mục tiêu đưa các công cụ nghiên cứu của họ đến với dân số.

HỎI: Tầm quan trọng của việc được đào tạo đúng cách và giảng dạy các thông dịch viên để đảm bảo sự bình đẳng và tôn trọng luật pháp là như thế nào?

TRẢ LỜI: Vài người không hiểu được ngôn ngữ của  các thủ tục pháp lý không được xem như là một người tham gia trong quá trình đó. Tuy nhiên, việc cung cấp thông tin có sẵn trong trong ngôn ngữ của người tham gia là chưa đủ. Nếu thông tin được dịch không chuẩn xác thì quá trình pháp lý có thể dẫn đến sai sót. Vì điều này sẽ không xảy ra khi bị cáo nói theo ngôn ngữ của tòa án, tiếp cận bình đảng với công lý khong thể xảy ra. Trình độ và phẩm chất của thông dịch viên và biên dịch là rất quan trong

đặc biệt là trong các trường hợp có tính quan trọng cao như trong y tế là luật pháp,cũng như trong các cuộc ngoại giao hay thỏa thuận kinh doanh.

HỎI: Một số trở ngại cụ thể và sắc thái trong việc đào tạo thông dịch viên cho các trường hợp cụ thể như là luật và y tế là gì?

Trả lời: Các thông dịch viên trong lĩnh vực y khoa cũng như bất kì thông dịch viên làm trong lĩnh vực nào thì cũng cần có đủ kiến thức về lĩnh vực đó. Một số thông dịch viên ở NCI đều có bằng luật và y khoa. Đây thực sự là một trở ngại lớn bởi vì thực sự rất khó để dạy thông dịch viên tất cả những kiến thức của một luật sư hay bác sĩ.,cũng không thể đoán trước được loại kiến thức cần có trong một  việc phiên dịch cụ thể. Cuối cùng,chúng tôi dạy cho các thông dịch viên những kiến thức liên quan nhất và có khả năng kết hợp với các kĩ năng để tự học và các bài dịch thuật của họ.

Một trở ngại khác cho các thông dịch viên đó chính là họ phải dich cho những chuyên gia không hiểu cách hoạt động của những phiên dịch. Ngoài việc ủng hộ khách hàng, việc giảng dạy của NCI còn bao gồm các chiến lược cho  thông dịch để giải quyết các tình huống do những khách hàng không hiểu về dịch sự kiện.

Tổ chức NCI đã góp phần vào sự nghiệp chuyên nghiệp hóa ngành phiên dịch ở Mỹ qua nhiều thập kỉ thông qua những cải tiến về đào tạo và phát triển các hệ thống chứng chỉ. Khi lĩnh vực này phát triển, chúng tôi dự định tiếp tục cung cấp chất lượng tốt nhất trong việc đào tạo và kiểm tra để hoàn thành sứ mệnh của chúng tôi nhằm đảm bảo sự công bằng trong việc tiếp cận với các tổ chức xã hội  quan trọng như tòa án.